على زمانى قمشه اى
362
هيئت ونجوم اسلامى ( فارسي )
استخراج از جدول : اخترشناسان جهت تسهيل كار ، نصف قوس النهار از عرض صفر ( 90 - ، - ؟ ) تا عرض 5 / 66 درجه را استخراج ودر جدولهايى تنظيم كرده وآن را « تعديل النهار » ناميدهاند . مىدانيم در خط استواء ربع دور هميشه برابر 90 درجه ( ساعت 6 - 15 / 90 - ) است اما در آفاق مايل به فرمول تعديل النهار نياز مىافتد . « تعديل النهار » عبارت است از تفاضل نصف قوس النهار شهرها ونقاط مايل ، از نصف قوس النهار خط استوا يعنى تفاوت ميان نصف قوس النهار شهر يا نقطه مفروض وبين ربع دور ( 90 ) به ديگر سخن تفاوت ميان نصف قوس النهار بلد ونصف قوس النهار در خط استواء مثلا اگر نصف قوس النهار نقطهاى 100 درجه باشد ( 10 - 90 - 100 ) ده درجه را « تعديل النهار » آن نقطه گويند . زيج بهادرى نيز از اين روش بهره گرفته وطولانىترين روز سال هر درجه را نيز به نگارش آورده است ، زيرا در آفاق مايله شمالي هر گاه خورشيد به رأس السرطان برسد وطلوع وغروب داشته باشد قوس النهار آن طولانىترين روز سال وقوس الليل آن كوتاهترين شب سال است ، وهر گاه به رأس الجدى برسد قوس النهار آن كوتاهترين روز سال وقوس الليل آن بزرگترين شب سال مىباشد كه آن را شب « يلدا » خوانند ، اما در آفاق جنوبي بلندترين وكوتاهترين روز وشب سال به عكس آفاق شمالي است . استخراج در اين روش ، دقت در أمور زير را مىطلبد :